Куркчи Мерьем Къур’ан ве марама

Куркчи Мерьем


Къур’ан ве марама 

Эр бир халкънынъ озь дини ве урф-адетлери бар. Къырымтатарларнынъ дини - мусульман динидир. Эвель-эзельден белли олгъаны киби, бизим къартларымыз Къур’ан окъуп кельгенлер.Биз, яш несиль де бу урф-адетни девам этемиз ве Аллагъа инанамыз.

 —Аилевий дегерликлерини сакълап кельгенлер джан – юректен икяе этелер ве о акъта эр кес бильгенини истейлер. Къартанасы токъугъан эскили мараманы, къартбабасы кетирген къадимий къуранны, дедеси къартанасынынъ келинлик джиези ичюн сымарлагъан къушакъны торун ве торунчелери шан–шуретини котермеге истейлер.

Къур’ан – бу мусульманларнынъ мукъаддес китабы. О инсанлыкъны догъру ёлгъа ириштирмек ичюн ёлланылгъан акърансыз бир муджизедир. Сёзлеринен ибадет этильген бир китап олгъаны ичюн Къур’аннынъ арапча метнини бутюн инсанларгъа етиштирмек керек.

Къур’ан арапчадан башкъа тиллерге терджиме этилюви, ве арапча да дахиль, башкъа тиллерде тефсирининъ язылувы.

Меним къартанам(бабамнынъ битасы) Ибрагимова Айше де бутюн вакъыт Къур’ан окъуй экен. Къартанам 1914 сенеси Багъчасарай шеэринде догъды. 1944 сенеси оларны Узбекистангъа сюргюн эттилер. Озюнен берабер эки баласыны ве озь анасындан къалма Къур’анны алып чыкъты.

Бабамнынъ айткъанына коре, къартанам даима башына марама ташлап, огюне Къур’анны алып окъуй эди. Къур’ан окъугъанда, адет узьре башыны мараманен япмакъ ве эллерининъ устюне ташламакъ керек. О, кельген акъайлардан, бутюн тенини къапатмакъ демектир.

Къорантадан бирев бир якъкъа кетсе, артындан Аллагъа ишанып, Къур’ан окъуп ве Аминь этип, акъ ёл тилей экенлер. Атта бизлер мектепте окъугъанда, имтиан бермеге кетсек, артымыздан дуа окъуй эди.

1988 сенеси Ана Ватангъа къайтып кельмек къысмет олды. Къартанамыз кене де Къур’анны къолундан ташламады. Гузель Къырым Ватанымызгъа кельген сонъ, сой-соплар арасында дуалар окъуп юре эди. 1992 сенеси къартанамыз вефат этти. Озь АнаВатанымызда джыйылды.

Онынъ Къур’аны ве марамасы бизлерге мирас оларакъ къалды.

Ватангъа къайтувнен берабер миллий аньанелер гъайрыдан тикленмектелер: Къур’ан аиле дегерлиги оларакъ несильден несильге авушып кельмекте.

Османова Найле МЕНИМ КЪОРАНТАМ!

Османова Найле (10 сыныф талебеси)


МЕНИМ КЪОРАНТАМ!

Дедемнинъ макъклеси

Якъында къартдедемден онынъ терен, несиль тарихыны бильдим.
1690 йылларында Къырымнынъ ялы боюнда энъ белли Сале деденинъ огълан балалары балабан къорантанен яшай эди. Сале деде 11 огълан балаларынен белли эди. Эвельде чокъ огълан балалыкъоранталаргъа «Оджа балалары» дей эдилер.
Сале деденинъ Бекир огълусындан бизим къорантамызнынъ башыдыр.


Мен зынджырында 11 несильде турам.

Ресутов Рустем Коюмнинъ тарихы

Ресутов Рустем (7 сыныф талебеси) 

Коюмнинъ тарихы 

                                                                     

Мен озь догъгъан ве яшакъан коюмнен таныш этмек истейим.
Воинка кою Ор къапынынъ энъ балабан койлеринден бир кой сайыла. Район ортасына 22 км.
Коюмыз 1885 с. Русия ордунынъ, бу ерде тохтагъан аскернен пейда олды.
Мен Счастливцева сокъкъагъында яшайым, бу ерде башта кечкене бир кой сайыла эди, адыда Счастливцева эди. Кой осе , Орловский губерниядан кельген адамлар ерлешелер. Ве эки койден бир кой ола.
1920с. койде хастахане, мектеп ачалар. Хастаханеде 1 эким, 1 эбанай, 1 эмшире чалыша. Мектепте 211 талебе окъуй, 9 оджа чалыша.
1939 с. койде 2121 адам яшай.
1940-1941с. кой мектепте 540 талебе окъуй. Дженк биткен сонъ койде агъыр яшайыш эди...

Эльнара Усеинова Къыйметли марама

Эльнара Усеинова (11-Б сыныф талебеси)

Къыйметли марама

Эр аиледе несильден-несильге кечип, мукъайтлыкънен сакълангъан эски неснелер бар.

Бу сырада бизим къорантамызда да бойле гузель тарихий хатырасы бар

Меним къартанамнынъ анасындан къалгъан марама.

Бу марама бизим аилемизде муим ер ала, къыйметли дигерлик сайыла.

Къартанам айта: «Бу марама алтындан да къыймет».

18 майыс 1944 сенеси халкъымызны сюргюн эткенде, къартанамнынъ анасы тез-тез бир богъчачыкъ шей алды. Онынъ ичинде эки уч парча алтын шейлер, къоран ве марамасы бар экен. Озьбекистанда, къыйынчылыкъ чеккенде, алтын шейлерни къарт къартанам емекке денъишкен. Къоран ве марама исе несильден-несильге бахшыш, хатыра оларакъ кечмесини насиет эткен.

Бакъыныз, не къадар дюльбер ве ярашыкълы.

Шимди де къартанам дуаларда башына мараманы ташлап отурса, мен четтен бакъып, пек къуванам.

Беяз тюс,назик марама - къорантамызда кечмишининъ ве келеджегинъ копюрюдир.

Шимдики заманда да меним анам бу марамагъа пек къыймет кесе ве манъа да бойле дуйгъулар ашлай. Мен де, иншалла, хысмет олса, келеджекте, къартанамдан, анамдан эшиткен шейлерни озь балаларыма тарифлерим.

Келинъиз, къырымтатар яшлары, кечмишни унутмайыкъ.

Кечмишни унутсакъ – келеджегимиз олмаз.

Бойле конкурс та иштирак эткенимге пек гъурурланам. Яшасынъ «Аиле дигерлиги» конкурсы.   

Алиева Мавиле «Къартанамнынъ къушагъы»

Алиева Мавиле (7 сыныф талебеси)

«Къартанамнынъ къушагъы»

Эр бир инсан ичюн къоранта бу халкънынъ айырылмаз парчасыдыр. Къорантамызнынъ такъдири халкъымызнынъ такъдири киби фаджиалыдыр, чюнки олар да сюргюнликнинъ агъыр куньлерини башындан кечирдилер. Къартанамызнынъ бири-биринден кучюк учь баласы олгъан: Эмине-беш яшында, Урие-дерт яшында, Зорие –бир яшында ве етмиш секиз яшындаки хаста анасы, акъайы дженкте.

Эки баланен къалып, бутюн сюргюнлик къыйынлыкъларыны башындан кечире. Балаларынынъ джаныны къуртармакъ ичюн чокъ чалыша. Оларны козь бебеги киби сакълай эди.

1949 с. меним Зение къартанам догъулгъан.

Къорантасында несильден –несильге кечип кельген ве олар ичюн пек къыйметли олгъан, тарихны хатырлаткъан ве онынъ къорантасында мирас олгъан келинлик кумюш къушакъ , бютюн сюргюнликни кечип, бугунь де айлемизнинъ дегерлиги сайыла.

Къырымтатар акъайлапы ве къадынлары чешит-тюрлю кушакълар такъкъанлар. Кушакъларны кумюштен, алтындан, бакъырдан ясай эдилер.
Кумюштен япалгъан ильванлар халкъ арасында кениш даркъалгъан. Чюнки кюмюшнинъ къорчалайыджы хусусиети бар, деп сайылгъан.

Анамдан бир тюс

Келинлик кумюш къушагъы къартанамнынъ къартанасына 19 асырнынъ башларында эдие этильгендир.

Къушакъ къуюмджылыкъ техникасында ясалгъандыр. Кумюш къушакъ чечеклерден ясалгъан ве ферузе ташнен яраштырылгъан.

Айле дегерлиги – бу халкъымызнынъ айрылмаз бир къысымы. Бизим къорантамыз бойле бир дегерликни мукъайтлыкънен сакълагъаны ичюн мен гъурурланам.

Велиева Эльвина Нишанлыкъ къушакъ

Велиева Эльвина

Нишанлыкъ къушакъ

Мен сизге аилемизнинъ тарихындан бир парчаны икяе этмеге истейим…

Оны манъа битам тарифленген эди.

Бир кунь битам меракълы ве дюльбер къуютны ачты. Онынъ ичинде олгъан несилимизнинъ тюсюни-къушакъны косьтерди.Мен дюльбер къушакъны корип, бирден белимее такъып, кузьгю янында айландым, ойнадым. Битам къувангъанымны корип, манъа икяени атмагъа башлады: «Юз йыл эвельси Багъчасарайда, Гулюм-бей деген койде, бир дюльбер къыз яшагъан. О къыз эр вакъыт гугюмнен чокъракъкъа сувгъа бара экен. Бир кунь оны чокъракъ башында ящ дюльбер йигит коре де, пек бегене…



Кунь куньден олар корюшип, якъын таныщ олып, бири-бирине севда олалар. Огълан шу къызгъа нишан йибере. Нишан ичинде къоюлгъан назик, дюльбер марама, кумюш къушагъы, алтын фес, купелер ве билезликлер багъышлай.

Бутюн дюльберликлерден тек кумюш къушакъ къалгъан…

Бу дегерли къушакъ, адет узьре, битамда къалды. Сонъ битам оны меним анама берди. Анам къушакъны мукъайтлыкънен сакълай ве айта: «Бельким, ойле олур, меним балаларымдан да торунларыма къалыр».

Иншалла, бизим аилемизнинъ дегерлиги несилимизге мирас къалыр!

Мына бойле, тарихымызнынъ аджайип парчасы битам манъа тариф этти.

Хайрединова Алие Шеэрнинъ тарихи

Хайрединова Алие

Шеэрнинъ тарихи