Куртмамбетова Сабина Улу Гъалебенинъ къараманы

 Куртмамбетова Сабина (11 сыныф талебеси)

Улу Гъалебенинъ къараманы

Аилемнинъ фотоальбомыны саифелегенде

Улу Гъалебенинъ къараманы

         Якъында, акъшам устю, биз къартанам иле чай ичип отура эдик. Тышарыда авасы сувукъ ве къаранлыкъ эди.

         Меним назарым  раф  устюнде яткъан  мор тюсте, къадифели бир къутучыкъкъа бензеген бир шейге тюшти.

         Къартана, бу недир, деп сорадым мен? «Бу бизим аиле альбомымыз», - деди къартанам! О, альбомны рафтан элине алып тизине къойды ве биринджи саифесини ачты .

         Козьлерим огюнде кокюсюнде чокътан чокъ орденлери олгъан,  дюльбер юзьлю, джиддий бир назарнен бакъкъан йигитинъ фоторесимини корьдим. Мен оны бирден таныдым. Бу бизим аилемизнинъ гъуруры олгъан къараман Иса къартдедем эди. Эльбетте, къартдедемнинъ аяты акъкъында битамдан чокъ икяелер эшиттим . Сизге де къараманий такъдирини беян этмеге истейим .

         Къартдедем Септаров  Иса   1924 сенеси, сентябрь 9 Къырымнынъ Бурнаш коюнде (шимди Нижнегорск районынынъ Уваровка коюнде) догъды.

         Къоранталары чокъбалалы олгъаны ичюн, къартдедем балалыкътан айван бакъмагъа, эв ишлеринде ана-бабасына ярдым этмеге меджбур олгъан.

         16 яшына кельгенде айвансыравджылыкъта баягъы теджрибеси олгъан.  Амма тасиль меселесине кельгенде вазиет агъыр экен. Койлеринде тек башлангъыч тасиль мектеби бар экен. Онынъ ичюн Иса   дерт йыллыкъ мектепни битирген. Амма бу ал онынъ келеджек аятына ич тесир этмеген.

         Улу Джиан дженки башлагъанынен 16 яшындаки Иса къартдедем бабасынен берабер айван малыны Кубаньгъа еллатмакъ ичюн мобилизация олунгъанлар. Амма экинджи кере айванларны паромдан кечирген вакъытта  апансыздан "Юнкерс" учакълары келип паромны бомбалагъанлар. Бахтларына, олар экиси де сагъ къалгъанлар.

         Бу вакъиадан сонъра Иса тюшюнген ве гонъюлли язылып (доброволец) джебеге  кетмеге къарар алгъан.  Старо Руссия янында тешкиль олунгъан 174 мотострелковый дивизиягъа елланылгъан. О вакъыт Иса даа 18 яшыны толдурмагъан. Озь истегинен о дивизион разведкасына язылгъан. Бойлеликле, онынъ мешакъатлы, агъыр дженкявер омюр еллары башланды…

         Бу аят ёлунда не къадар олюм ве якъын инсанларны джоюв киби аджджы дуйгъуларны ис этмеге меджбур олды Иса,  акъылгъа зарар. Шукюрлер олсун, янында эр вакъыт таянч ве дестек олгъан, ярдым элини узаткъан достлары олгъан. Аркъадаш оларакъ берабер окоп къазгъан, бир тилим отьмекнен пайлашкъанлар. Олар эписи чешит миллет векиллери олып Исаны онынъ батырлыгъы ве садыкълыгъы ичюн урьмет эте эдилер  ве  «разведчик-татарин» деп адландыргъан эдилер. Дефаларджа командир Дёмин ве  замполит  Устинов оны макътап, медалллер иле мукяфатлай эдилер.

         Иса хызмет эткен дивизиясы Украина, Белоруссия, Польша, Австрия, Венгриянынъ азат этюв джебелеринде иштирак эте. Олар Варшава, Будапешт ве, ниает,  Берлин, Рейхстагны алдылар!  Иса озю эки дефа Гитлернинъ бункеринде олгъан.

         1944 сененинъ март айында, о хызмет эткен  болюги Берлиннинъ четинде ерлешкен эди, сонъра Тбилисиге елланылды. Амма  Иса демобилизация олды. Къырымгъа, эвге къайтып о  аилесини, сой-сопларыны, достларыны-бутюн халкъыны  Ана-Ватанындан сюргюн этильгенлери акъкъында къара хаберни эшитти.

         Ватанына хызмет этювде буюк ярарлыкълар косьтерип, Иса эки кере яраланды. О дерт Къызыл йылдыз орденине, Шан-Шурет ордены ве чокътан-чокъ медаллерге, командарлыкъларнынъ, Сталин ве Жуковнынъ  тешеккюрнамелерине  наиль олгъан.  Амма онынъ  япкъан къараманлыкълары эписи унутылды. Къырымгъа, озь эвине онъа  ел къапалы эди.

          Иса   Узбекистаннынъ Наманган областине, Уч-Къургъан къасабасына тюшкен. Памукъчылыкъ заводында, сонъра къуруджулыкъ бригаданынъ ёлбашчысы олып чалышты. Чокъ вакъыт девамында о гидроэлектростанция къуруджылыгъында чалышты (Уч-Курганск, Токтагульск, Курупсайкой).

         1947 сенеси исе Иса озь севгилисини расткетирди ве эвленди. Оларнынъ учь эвляды олды: бир огълан ве эки къыз.  олардан бириси - меним севимли битачыгъым. Пенсиягъа (нефакъагъа) чыкъкъан сонъ, Иса къартдедем 5 йыл девамында Ветеранлар Шурасынынынъ ишинде ёлбашчылыкъ япты.

         Сонъра, ниает,  озь Ватанына къайтмагъа къысмет олды. Агъыр, мешакъатлы омюр елунынъ сонъки куньлерини Къырмда-Ана топрагъында кечирди. Иса Септаров 1999 сенеси вефат этти. О Белогорск районынынъ  Зуя  мезарлыгъында дефн этильди.

         Чокъ языкъ ки, манъа къартдедемни корьмеге къысмет олмады, чюнки мен 1999 сенеси догъдым. Амма балалыкътан мен эвимизде онынъ япкъан къараманлыкълары ве алидженаплыгъы акъкъында чокъ икяелер эшиттим.       

         Мен даима къартдедемнинъ япкъан къараманлыкълары ичюн гъурур дуям. О бизим шимдики тынч аятымыз ичюн джан берген инсанлардан бириси эди.         Биз бутюн аилемиз иле, Иса къартдедемнинъ  къараманий аяты огюнде баш эгемиз ве гъурур дуямыз. Алла рахмет эйлесин.

                         Куртмамбетова Сабина,

МБУМ "Мектеп-лицей"нинъ 11 сыныф талебеси

Базарова Весиле "Шембие къартанамнынъ омюр саифелери"

Базарова Весиле (4 сыныф талебеси)

"Шембие къартанамнынъ омюр саифелери"

Аилемнинъ фотоальбомыны саифелегенде

Шембие битамнынъ омюр саифелери

          Меним адым Весиле. Мен 10 яшындам. Окъумагъа, йырламагъа, нагъышламагъа севем, инглис тилини огренем. Къырымтатар оюн тёгерегине къатнайым. Бош вакътымда къартанмнен отурып, онынъ аяты акъкъында икяелерини  динлемеге севем. Къартнамнынъ эски аиле фотоальбомыны саифелеп онынъ кечирген омюрини сизге де беян этмеге истейим.

         Къартанам Шембие Смаилова  1935 сенеси октябрь 2  Къырымнынъ Фрайдорф районынынъ Яшлав-Отар коюнде (шимди поселок Новоселовское) дюньягъа кельди. Бабасы шу койнинъ молласы Менназиев Смаил 1879 сенеси, анасы исе Ягъяева  Лятифе 1889 сенеси догъгъан. Къартанамнынъ аилеси  8 джандан ибарет экен: беш къыз, бир огълан, анасы ве бабасы.

         Балалыгъы, эписи кой балаларынки киби кечкен. Сакъланчакъ,ашыкъ, топ оюнлары ойнагъанлар, сонъра даа йипке  къамгъакъ(перекати поле) байлап чель бою чапкъалагъан. Достларынен берабер эки километр авлакъта олгъан Бурнакъ коюне баргъанлар. Анда битамнынъ аласы Асие яшагъан. Шембие къартанам оларнынъ эвине кельгенинен аласы биринджиден эвдекилернинъ ал-хатырыны сорап, сонъра: "Ашамагъа не истейсинъ, къызым?"- деп сорагъан. Къартанам, айтмагъа утанып, топракъта ярым ай ресимини сыза экен, бу реисим чиберек истегенини бильдирген. Асие аласы тез-тез бир къач чиберек къавурып ашаткъан. Ашагъанларынен балалар озь эвлерине къайткъанлар.

         Шембиенинъ шенъ балалыкъ аятыны 1944 сенеси халкъымызнынъ башына кельген сюргюнлик фаджиасы бозгъан. Къартанам о вакъыт докъуз яшында экен.

Шу дешетли куньлерни къартанам бойле хатырлай:

- Саат дертте аскерлер тюфеклери иле къапуларны бар кучюнен урып, бутюн аилени уяттылар. Анам къоркъудан пек шашмалады. Беш баланы тешектен тургъузып, полгъа отургъызды ве эпимизге сув ичирип, динимиздже:

-Бисмиллях, Аллах бизге ярдымджы олсун! - деп дуа окъугъан эди.  Аилемизнинъ алтынджы баласы даа къундакъта эди.  10 дакъкъа ичинде анам тикиш машинадан гъайры бир шей алмагъа етиштирамады. Балаларны  елгъа чыкъарып, арабагъа отургъызып койнинъ четиндеки къую янына алып кеттилер. Энди балалагъан сыгъырымыз,  копегимиз Кокман артымыздан чапа эдилер. Солдатлар копекни тюфектен аттылар. Биз, балалар, оны корип окюр-окюр агъладыкъ.

         Бабам шу вакъытта эвде ёкъ эди, о джамиде саба Эзаныны окъуй эди. Бутюн кунь сабадан акъшамгъадже къую янында сувсыз, ашсыз турдыкъ. Къуюда сув бар эди, амма онынъ янында озь эвинден чыкъмагъа истемеген, солдатларгъа къаршылыкъ япкъан ве онынъ ичюн ольдюрильген адамнынъ джеседи бар эди. Акъшам маалесинде юк машиналар кельди, бутюн халкъны оларгъа юкледилер.

         Къадын ве балаларны, къартларны юк машиналарда  Кезлевге алып кеттилер.  Кучь  иле урып итеклеп адамларны эписини вагонларгъа юкледилер. Вагонлар ичинде  отурмагъа чаре ёкъ эди, агъыр хасталардан гъайры эписи сыкъылып аякъ устюнде тура эдилер. Вагон къапуларыны шатырдынен къапатып, мыкъладылар. Пис, сувсыз, пенджересиз, аякъёлсыз вагонларда нефес алмагъа чареси ёкъ эди. Эписи агълай, къычыра, дуа окъуй эди, имдан сорай эдилер, амма кимсе оларны эшитмей эди. Поезд токътагъанда олюлерни чыкъара эдилер. Такъатсызлангъан адамлар сув, аш сорай, темиз ава алмагъа ашыкъа эдилер. Солдалар бизге бакъып  устюмизден куле эдилер. Эр кез, чарелерине коре,  озьлерини бакъа эдилер. Къадынлар кимерде тенеке устюнде питечиклер пиширмеге етиштире эдилер. Поезднинъ сесини эшитип, адамлар вагон ичине къайтмагъа ашыкъа эдилер.

Бир кунь, мен, башым тюбюне тешемек ичюн, токътагъан еримизде от джыя эдим, поезд апансыздан еринден кочьти ве мен озь вагоныма отурмагъа етиштирамадым. Мен аз къалдым поездден артта къалмагъа, тек сонъки вагонгъа отурып етиштирдим. Бир сутка мен башкъа адамларнен, ана-бабасыз, якъынларым олмагъан вагонда кеттим. Бойле зорлукъларнен елумыз бир айгъа къадар сюрди. Бизни Мирзачель - "ачлыкъ чель" деген ерде ташладылар. Эпимизни арабаларгъа отургъызып, памукъчылыкъ ерлерге, баракларгъа ерлештирдилер. Баракларнынъ тюбю топракъ эди, онынъ ичюн аякъ тюбюне тобан тешей эдик. Пенджере, къапу олмагъан одаларда 8-10 аиле  яшай эдик. Бир яз ичинде  Яшлар - Отар коюнинъ сакинлерининъ ярысы къадар ачлыкъ, тиф ве дизентерия хасталыгъындан эляк олдылар. Хасталыкъларнынъ чокъусы, темиз сув олмагъанындан эди. Адамлар голь, арыкълардан пис сувны ичмеге меджбур эдилер.

Аилемизнден 2 татам, бабам ве 9 айлыкъ Мустафа огълан къардашым ольдилер. Анам, мен озюм  ве Султание татам, къыз къардашым Шейде, о вакъыт 4 яшында эди, сагъ къалдыкъ. Султание татам шимди 90 яшында.

Къыз къардашымнен экимиз ашайт тапмакъ умютинен  базаргъа бара эдик. Куньайлан къабукъларыны корьсек, бутюн данечиклерини сайлап ала эдик.

Бир кунь хавуч къалымтысыны тапып эвге кетирдик, къартанам оны эпимизге болип берди, озю  ашамады. Сонъра мен бир зенгин адамгъа ишке кирдим. Консерва къутучыкъларны бири-бирине урып тарлада къушларны къувалай эдим. Кунь сонъунда манъа мысырбогъдай унундан бир питечик бере эдилер. Эвге бир десте ачылмагъан  памукъ кетирип, сабагъадже оларны темизлей эдик. Бу иш ичюн бизге машлы  шорба бере эдилер.

1946 сенеси. Вазиетимиз эийлешмеди. Тикиш машинаны колхоз реисинден бир къач чанакъ маш шорбасына денъиштирдик. Не тапсакъ ашай эдик: жмых, памукъ урлугъыны, чешит ешилликлерни. Бир кунь акъшам эпимиз юкъламагъа яткъан эдик, амма анам саба еринден турмады. Эки кунь девамында, анам энди ольгенини бильмейип, биз татамнен онынъ янында ятып къыздырмагъа тырыша эдик. Шу гедже шакаллар олюни дуйып  увулдай эдилер. Баракнынъ къапулары ёкъ эди, онынъ ичюн къоркъунлчы айванлар ичерге кирерлер деп, сакъынып, къамышларнен къапата эдик. Бир къач куньден сонъ анамны ве башкъа олюлерни арабагъа къоюп бир ергедир алып кеттилер. Къартанам да ольген сонъ вазиетимиз даа пек агъырлашты. Адамлардан садакъа сорамагъа  меджбур олдыкъ, рус тилини бильмегенимиз ичюн ярдым сорап элимизни узата эдик.

Авучымызгъа бирер къашыкъ каша къоя эдилер, биз де къуванып эвге къайта эдик. Эртеси куню кой сакинлерининъ къапуларына кене барсакъ, бизни къувалай эдилер.

1947 сене башлады…Кимдир бизни, эки ач къыз баланы балалар эвине алып кетип берди. Татамнен экимиз айырылмайып, даима берабер ашай, ойнай, юкълай эдик. Балалар эвинде яшайыш енгиль дегиль эди, мында елда къалгъан хырсыз, оксюз, чая  балаларны кетире эдилер. Буюклер кучюклерни къоркъузып берильген отьмек, шекер, ашларымызны алып, бизни ынджыта эдилер. Кунъдюзлери буюк балалар "авгъа" кете эдилер, куньайлан, алма, ешиль зердали, эрик, нар хырсызлай эдилер. Оларны балалар багъчасына кетирип кучюклернен отьмекке денъише эдилер. Акъылымда бар, Разие деген къызчыкъ ачлыкътан ольдю. 68 йыл кечти, амма о  къызнынъ козьлери огюмден кетмей, санки тюневи олгъан вакъиалар. Комсомол азалары кучюклерни къорумагъа тырыша эдилер оларнынъ ашагъанларына мукъайт ола эдилир. Балалар эвнинъ озь ходжалыгъы(хазяйствосы), багъчасы бар эди. Балалар невбетнен барып олгъан берекетни джыймагъа ярдым эте эдилер.      Бир кунь,  татамнен экимиз юкъламагъа яттыкъ,  саба исе о энди янымда ёкъ эди. Мен оны къыдырып агъламагъа башладым. Манъа оны башкъа бабалар эвине алып кеткенлерини айттылар.  1968 сенеден берли мен татамны тапып оламайым. Оны къыдырып мектюплер яздым, чешит балалар эвине  бардым, амма ойле де тапамадым.

Къартанам балалар эвинде  7 сыныфны битирди. 1953 сенеси  Самаркандда тиббиет техникумына эмширеликке окъумагъа кирди ве 1955 сенеси оны битирип    зенааты боюнджа ишке кирди.  32 йыл Заялинск районынынъ хастаханесинде  эмшире олып чалышты. "Ветеран труда" унваныны къазанды.

          1958 сенеси   койде тракторист олып чалышкъан Абкеримов Ризанен таныш олгъан. Олар эвленип къоранта къургъанлар ве  5 бала тербиелегенлер. Огълу - Решат, дерт къызы: Шейде, Эльвира, Венера ве Земфира. Аллагъа шукюр, сагъ-селяметлер, эписининъ къоранталары бар. Къартанамнынъ 12 торуны, алты  торундан торуны бар. Къартанамнен къартбабамнен берабер 40 йыл омюр корьгенлер. Къартбабам 1991 сенеси, 63 яшына келип кечинди.

            Шембие къартанама "Чокъ балалы ана" унваны берильди. "Джиан дженкининъ иштиракчиси"  весикъасы ве чокъ медаллери да бар.

         Мен озь къартанам иле гъурурланам. Окъадар аят зорлукъларыны корип, битам мераметлик, алидженаплыкъ чизгилерини джоймады.  Аллах онъа кучь, такъат берсин. Даа чокъ йыллар девамында янымызда олып бизни къувандырсын.  

Базарова Весиле , 4  сыныф  МБУМ "Мектеп-лицей"»

Абдураимова Мерьем Сандыкъ хазинеси

Абдураимова Мерьем

Сандыкъ хазинеси

Меним оджам Лемара Талятовна «Аиле дегерликлери» ярышында манъа иштирак этмеге теклиф этти. Мен не акъкъында язайым деп, чокъ тюшюндим. Бизим аилемизде эски заманлардан сакъланып халгъан къушакъ, марама, йыбрыкъ, дженктен эвель чыгъарылгъан фото ресимлер бар.

 Бу эпси эшьялар бизим къорантамызгъа пек къыйметли ер алалар. Эписи бу шейлерин саиби бар, олар меним  эдждатларымнынъ  бир тюсю. Фоторесимлеринъ ярдымы иле мен бу эшьялар кимге аит олгъаныны билем. Бу бизим къорантамызынынъ хазинеси, амма мен энъ къыйметли хазинеси бу ана тилим деп тюшюндим. Неичюн десенъиз?! Чюнки ана тилим олмаса эди, мен бу эшьялар акъкъында насыл бильдирер эдим. Эшьялар гъайып ола биле я да оларны сенден тартып ала билелер, онъы бизим тарихымыз тасдыкълай. Ана тилини бильсенъ оны сенден бирев тартып оламаз.

Тувгъан тилимни яхшы бильмеге манъа ана тилимде чыкъкъан китаплар ярдым эте. Бизим къорантамызда бойле китаплар пек чокъ, рафларымызда олар айры ер алалар. Анна тилимизде нешир этильген меджмуалар, газетлер атылмай, чюнки олар анна тилимизде язылгъан. Олар эпси бизим къоранта архивимизде сакъланып тура. 

Хысмет олса мен бу китапларны оськен сонъ окъуп чыкъарым, чюнки бу китаплар ичинде бизим тарихымыз, баба – деделеримизин яша иши. Ве энъ эсасы тилимизинъ байлыгъы. Мен биллесем бу халкъымызны энъ къыйметли хазинеси.

Суфьянов Эдем ве Суфьянова Эдие Аилемизнинъ фотоальбомны саифелегенде…

Суфьянов Эдем ве Суфьянова Эдие (4 сыныф талебелери)

Аилемизнинъ фотоальбомны саифелегенде…

Аилемнинъ фотоальбомны анамнен берабер саифелегенде эски фоторесимлерде токъталамыз. Анамызнынъ битасы, бизим къарт битамыз аджайип инсан. О, 1927 сене Буюк Озенбаш коюнде дюньягъа кельди. Бу йылы къартбитамыз 90 йыллыгъыны къайд эте. Шимди Эдие къартбитамыз Багъчасарай районынынъ Албат коюнде яшай.Рахметли Осман къартдедемиз де Озенбашлы экен. Олар 1946 сенеси эвленген экенлер.

Олар беш бала догъып, оларгъа гузель тербие ве тасиль бердилер.

Бу фоторесимде чокъбалалы къоранта ве Эдие битамнынъ къыз къардашы Мерьем бита. Бизим Сундюс битамыз, аиледе экинджи бала, бу ерде 4-5 яшында.

Осман къартдедемиз, Эдие къарт битамыз, къызлары Земине, Сундюс (битамыз Осман къартдедемизнинъ къучагъында) ве джиенлери Мустафа, Наджи. 1956 сенеси. Эдие къарт битамызнынъ анасы Фатиме (меркезде), огълу Эбазер (сол тарафтан), онынъ балачыкълары 1947с

Осман къартдедемиз, тахминен 1943-1944 сенелери. 

Меркезде Эдие къартбитамызнынъ анасы Фатиме, онынъ алты баласы: Анифе, Шукурие, Мерьем, Нефизе, Эдие (сол кошеде, ашада), Эбазер ве оларнынъ омюр аркъадашлары. (Осман къарт дедемиз мында ёкъ), 1946 сене

Абдулла къартбаба,
Осман къартдедемизнинъ агъасы
 1941 с., дженкке кеткенде

Шимди Эдие къарт битамызнынъ 16 торуны (оларнынъ бириси – бизим анамыз) ве 25 торундан торуны бар, биз де бу сайыгъа киремиз! Байрам куньлери бутюн сой-соп Албат коюнде, къарт битамнынъ эвинде топлана.

Къартбитамыз рус тилини ич те бильмей. О, тек къырымтатар тилинде лаф эте. Эгер де бизлер рус тилинде бир шейлер айтсакъ, о, бизге «не понимать» деп, джевап бере. О, чокъ меракълы икяелер биле, оларнынъ чокъусы онынъ омюринен багълы. Озь фотоальбомыны саифелегенде де къарт битамыз кечмишни хатырлай, бизлерге чокъ шейлерни анълата.

Къартбитам мусафирлерни пек севе. Онынъ эвине эр кунь мусафир келе, демек мумкюн. Эгер де бир кимсе кельмесе, къарт битамнынъ кейфи бозула, о кедерлене. Мусафирлер кельгенде исе о пек къувана, леззетли ашларны пиширип ашата. Бу ишнен огърашмагъа Сундюс битам да пек севе. 

Къарт битамыз акъта атта газетада язгъан эдилер. Бу фотода онынъ къучагъында о заман энъ кичик торундан торуны Фериде.

Фоторесимлер эскирген сайын, оларнынъ къыймети арта, оларгъа бакъкъанда санки о девирге къайтасын дей анамыз. Бизлер даа яшмыз, амма бу бизим аилемизнинъ тарихы олгъаныны яхшы билемиз.

Меметова Мавиле "МАРАМА"

Меметова Мавиле (6 сыныф талебеси)

"МАРАМА"

Хатыра дюньяны толдура, оны меракълы ве эмиетли эте. Эр бир къорантанынъ озь аиле дегерлиги бар.

Эвельде къызлар нишанлыгъыны азырлап, сандыкъта сакълап тута эдилер.

Бугунь де бойле сандыкълар бар, амма шимди бизим биталарымыз мында къыйметли шейлерни сакълап туталар. Языкъ ки, шейлер лаф этмейлер. Олмаса, олар эдждатларымызнынъ тарихыны ачыкълар эдилер.

Бу эски шейлер – кечкен девирнинъ шаатларыдыр.

Меним Зекие битамнынъ да бойле сандыгъы бар. Мында чокъ меракълы шейлер бар.

Мен битамнен сандыкъны ачып, мукъайтлыкънен эски мараманы къолума алып бакъам, битамнынъ икяесини динълейим.

Бу марама Зекие битама анасындан къалды. Онынъ ады Айше эди. Айше къартанам 1919 сенеси Багъчасарай районынынъ Заланкой коюнде догъды. 1937 сенеси Айше къартанам ве Зуди къартбабам никях дуасыны ве той этип эвленелер. Мындан бу мараманынъ тарихы башлана. Оларнынъ къорантасында эки огълан дюньягъа келе.

Дженк башлагъанда Зуди къартбабам джебэге кете ве гъайып ола.


1944 сенеси 18-майыс куню Айше къартанамнынъ къорантасы эвлеринден чыкъарыла. Эвден чыкъаджакъта къартанам керек шейлерни алды, оларнынъ арасында бу марама да бар эди.
Бутюн кой халкъны Сюрень демирёл станциясына кетирелер.Оларнынъ къорантасы Ташкент виляетининъ Алмазар къасабасына тюше.

Мында Айше къартанам Абибуллагъа акъайгъа чыкъа. Оларнынъ он бир баласы догъа. Айше битамда он учь баладан тек дёрт баласы сагъ къалды: Дилявер, Нури, Зекие, Земине. 1991 сенеси къоранталары Ватангъа къайта. Олар Джанкой районынынъ Победино коюнде ерлешелер.

Айше къартанам 2002 сенеси вефат этти. Эписи къыйметли шейлерни озь балаларына даркъатты.

Бойле къыйметли марама сюргюнликни корьди, Озьбекистангъа келип етти, не исе де Ватанымызгъа къайтты. Зекие битам мараманы анамнынъ тюсю деп сандыкъта сакълап тута. Келеджекте бу марама мирас оларакъ меним анама, сонъ исе манъа кечеджек.Келеджекте бу марама мирас оларакъ меним анама, сонъ исе манъа кечеджек.

Сеитмеметова Улькера «САРАЙМЕН кою – халкъым ве аилемнинъ дегери»

Сеитмеметова Улькера (3 сыныф талебеси)

«САРАЙМЕН кою – халкъым ве аилемнинъ дегери»

Якъынларда анамнен фоторесимлер бакътыкъ. «Сараймен. Койдешлер корюшюви» адлы папка ве анда олгъан ресимлер дикъкъатымны джельп этти.

– Сараймен недир?, – сорадым анамдан.

– Сараймен – къартбабанънынъ анасы догъгъан кою, деди анам. – Хатырлайсынъ, 3 йыл эвельси биз кой олгъан ерни зиярет эттик.

Мунир къартбабанънынъ анасы – Мусфире Селим къызы Сарайменде догъды.

         Анамнынъ сёзлери мени меракъландырды ве мен анамнен бирликте Сараймен кою ве белли сарайменлилер акъкъында малюмат топламагъа башладыкъ.

         Шимди Сараймен – Керич ярымадасында ёкъ этильген кой. Дженктен эвель Сараймен балабан кой эди, мында 140 азбар ве 600-ге якъын адам яшай эди. Олар арасында миллетимиз ичюн чалышкъан ве шан-шурет къазангъан белли адамлар бар. Олар акъкъында сёз юрьсетмек истейим.

1893 сенеси Сарайменде белли алим, публицист, джемаат эрбабы Мамут Недим догъды.

         Кечкен асырнынъ башында белли шаир, оджа Усеин Шамиль Тохтаргъазы Сарайменде мектеп ачты ве дерс берди. Мамут Недим бу мектепте окъуды.

         1907 сенеси Сараймен янында Бештарым коюнде белли тильшынас, алим Басыр оджа Гафаров дюньягъа кельди.

Исмаил Гаспринскийнинъ иджадыны огренген теткъикъатчы, публицист Сеитгазы Гафаров 1909 сенеси тарихтй Сараймен коюнде догъды.

         Къартанам ве къартбабам сюргюнлик йыллары Самарканд виляети Ингички къасабасында яшай эдилер. Мен киби бала экенде, олар ана тилини Фатиме оджа Кадымуллаеванен огрене эдилер. Иште бу оджа да 1909 сенеси Сарайменде дюньягъа кельди.

         Сараймен, Къырымнынъ дигер койлери киби, сюргюнликтен сонъ ёкъ этильди. Амма онынъ тарихы, силинмез изи даима халкъымызнынъ юрегинде яшай. Меним аилем ичюн де Сараймен кою къыйметли бир дегерликтир.

Умют этем, келеджекте Сараймен кою ве бу тарихий койде яшагъан инсанлар акъкъында даа бир чокъ бильгилер мейдангъа чыкъар. 

Хайбуллаева Медине Сеит Болат коюниниъ тарихи

Хайбуллаева Медине (4 сыныф талебеси)

Сеит Болат коюниниъ тарихи

Сеит Болат коюнде яшагъан биталарымдан 86 яшындаки Эмине Абдулмеинова, 63 яшындаки Назмие Ибраимова тарафындан агъзавий шеклинде берильген малюматларына эсасландым.

Джанкой районында гузель бир кой ерлешкен. Койнинъ тарихи ХVII асырдан башлай. О къырымтатар халкъынен ве немсе колонистлернен сыкъ багълы.

Сеит-Болат – къырымтатар кою Караул къадылыкъкъа кире эди. Онынъ саиби башта бир Сеит Ибраим агъа экен эди.

1810 с. Къырымгъа базы бир немселер кочип кельгенде, бизим коюмизге Данцигтен Вальтер Лютц деген немсе кельди. Койлюлер Сеит-Болатны «Вальтеровка», деп адлайлар. Бу вакъытлардан башлап, кой инкишаф этмеге башлады. Берекетли челлер, баягъы къой сюрюлери немсе саибине чокъ келир кетире эдилер.

Шу койде яшагъан къартлар Лютцнынъ байлыгъы акъкъында чокъ эфсанелер хатырлайлар. Мисаль ичюн, Вальтеровканынъ саиби озь азбарыны алтын параларнен япмагъа истеген эди.

Къырымгъа дженк кельди. Пек чокъ адам джеббеге кеттилер, дигерлери койде къалмагъа меджбур олдылар. 1944 сенесинде Къырым фашист окупантлардан бошатылды. Кой ходжалыгъы виран олды, лякин адамлар теслим этмедилер ве чалышмагъа девам япа эдилер.

1945 с. Сеит- Болат Роскошное коюне адландырылды.

Несилимизнинъ гъуруры,

Азиз Тувгъан коюм, сенсинъ!

Мирас этип къалдырылгъан,

Тарихим, такъдиримсинъ!

Къырым – бизим Ватанымыз! Бу ерде бизим къартбаба-деделеримиз яшагъан. Бизде Къырымда догъдыкъ ве мында яшаймыз. Биз онынъ даа гузель ве зенгин олмасына тырышмакъ керекмиз!